Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΧΤΥΠΑ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΗΠΕΙΡΟ

Στις 17 Δεκεμβρίου του 1913 υπογράφεται μια συνθήκη, γνωστή ως Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας των Έξι Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, η οποία βάσει προκρούστειας λογικής επιβάλλει το διαχωρισμό της μίας και ενιαίας Ηπείρου σε δύο ζώνες.
 Η Νότιος περιοχή αφήνεται στην Ελλάδα, ενώ η Βόρειος εντάσσεται στο αρτισύστατο Αλβανικό κράτος.
Εκείνη την ημέρα γεννήθηκε το όνομα Βόρειος Ήπειρος και από εκείνη την ημέρα άρχισε το ογδοηκονταετές, ως σήμερα, δράμα της.
Το δράμα μιας περιοχής Ελληνικής, με Ιστορία που ξεκινά απ’ τα βάθη των αιώνων και αποτελεί αδιάψευστη απόδειξη για την πραγματικότητα της ταυτότητάς της.

Ασφαλώς υπήρξαν επιδρομές, κάθοδοι μεταναστευτικών λαών οι οποίοι αναστάτωνα κάτα καιρούς τον Ελληνισμό της Β. Ηπείρου, χωρίς όμως να κατορθώνουν ν’ αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της περιοχής, ο οποίος φέροντας τη σφραγίδα της Ελλάδας, ενισχυόταν και ολοκληρωνόταν σττο διάβα των αιώνων.
Η περιοχή γνώρισε τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, τον Ελληνοχριστιανικό Βυζαντινό πολιτισμό, το σκοτάδι της Τουρκοκρατίας. Σ’ αυτή την τελευταία ζοφερή περίοδο, το ελληνικό φρόνημα διατηρείται ακμαίο παρά τις διώξεις, τις βιαιότητες, τις προσπάθειες εξισλαμισμού και αφελληνισμού. Σε εποχή που «όλα τάσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», και ο Τούρκος κατακτητής με τούς νεοφώτιστους μουσουλμάνους Γκέγκηδες και τούς Τουρκαλβανούς μεταχειρίζεται εξευτελιστικά και απάνθρωπα τούς Βορειοηπειρώτες, προβάλλει ο λόγος ο αρματωμένος, τα αντιστασιακά «μιλήματα» του ηγουμένου του μοναστηριού της Αρδενίτσας, του Νεκταρίου Τέρπου, να ενθαρρύνει και να στηρίξει το δοκιμαζόμενο λαό.
Μισό αιώνα αργότερα, στην ίδια κριτική περιοχή, ο νεομάρτυρας Κοσμάς ο Αιτωλός ολοκληρώνει το έργο του Τέρπου και το στεφανώνει με το μαρτύριό του.

Ο Πατρο-Κοσμάς θέτει ως διττό σκοπό της ζωής του την ανάσχεση του γλωσσικού αφελληνισμού παράλληλα με τη διαφύλαξη της πίστης και της Ορθοδοξίας.
Πασχίζει για την εκπαιδευτική αναγέννηση του έθνους και τη στερέωση της χριστιανικής πίστης διατρέχοντας την Ήπειρο απ’ άκρη σ’ άκρη.
Σε κάθε χωριό ρωτά αν έχουν σχολείο και σ’ αρνητική απάντηση υποδεικνύει με την τόσο δυνατή όσο και απλή γλώσσα του:

«...ωσάν θέλετε, χαρίσατέ μου και ένα σχολείο εδώ εις την χώραν σας, να μαθαίνουν γράμματα τα παιδιά σας. Να βάλετε έναν ρεφενέ, να βάλετε και επιτρόπους να το κυβερνούν το σχολείο και να βάνουν και ένα δάσκαλο να μαθαίνει όλα τα παιδιά, και πλούσια και φτωχά, χωρίς να πληρώνουν... Δε βλέπετε ότι αγρίεψε το γένος από την αμάθεια και εγίναμε ως θηρία; ... Καλύτερα αδελφέ μου να έχεις εις την χώραν σου σχολείον, παρά να έχεις βρύσες και ποταμούς...».

Με ακατάβλητο θάρρος, με αγωνιστική αδιαλλαξία κατά της τυραννίας, ο ασυμβίβαστος εθναπόστολος Κοσμάς συστήνει 240 στοιχειώδη σχολεία και γυμνάσια, όχι βέβαια μόνο στην Ήπειρο αλλά κυρίως σ’ αυτήν.
Το έργο του Αγίου Κοσμά καρποφορεί και η Μοσχόπολη, η Κορυτσά, η Πρεμετή, το Αργυρόκαστρο, το Λάμποβο, οι Άγιοι Σαράντα και άλλες πόλεις εξελίσσονται σε κέντρα πολυσχιδούς ακτινοβολίας και γεννούν ανθρώπους φωτισμένους σαν τον Ζάππα, τον Αρσάκη, τον Ζωγράφο, τον Μπάγκα, τον Σινά.
Οι πατριώτες αυτοί ίδρυσαν στις γενέτειρές τους σχολεία, βιβλιοθήκες, ευαγή ιδρύματα απ’ τα οποία επωφελήθηκαν και αλλοεθνείς, αλλόθρησκοι και αλλόγλωσσοι. Παράλληλα έκαναν σπουδαίες δωρεές στο Ελληνικό κράτος, το οποίο είχε αρχίσει πρσπάθεια ανοικοδόμησης μετά την απελευθέρωσή του απ’ τούς Τούρκους.
Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων, ο Ελληνικός στρατός απελευθερώνει και τα εδάφη της Β. Ηπείρου και υψώνει την Ελληνική Σημαία στην Κορυτσά.

__________

Πηγές:

1) Περιοδικό «Εποπτεία» (Τ. 163, 1991)
2) Β. Ηπειρος - Ιστορία - Πολιτισμός: Εταιρεία των φίλων Πολεμ. Μουσείου (1990)
3) Β. Ήπειρος - Μακεδονία - Θράκη: Εταιρεία των φίλων Πολεμ. Μουσείου (1992)
4) Κ. Σαρδελή: Ο Άγιος των Σκλάβων ο Αιτωλός (1970)
5) Φυλλάδια της Συντον. Φοιτητ. Ένωσης Βορειοηπ. Αγώνα (ΣΦΕΒΑ)