ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΤΑΣ

ΠΩΣ ΠΡΟΕΚΥΨΕ

Πρώτη δημοσίευσις 31/12/2014 

Γνωρίζουμε άραγε οι περισσότεροι σήμερα στις ημέρες μας γιατί κόβουμε πίττα την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, αλλά και όλα τα σχετικά με το έθιμο της λεγομένης Βασιλόπιττας;

Η ύπαρξη αυτού του εθίμου σχετίζεται με τον Μέγα Βασίλειο και επαναλαμβάνεται προς τιμήν του, ή μάλλον θα έπρεπε να επαναλαμβάνεται προς τιμήν του.

Σύμφωνα με την Ορθόδοξη Παράδοσή και τον Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας περιληπτικά το θέμα έχει ως εξής:

Όταν κάποτε ο αυτοκράτωρ Ιουλιανός, ο επονομαζόμενος Παραβάτης, λόγω της αποστασίας του από την Αλήθεια της Πίστεώς μας, θέλησε να εκστρατεύση στην Περσία πέρασε από την πόλη της Καισαρείας της οποίας τότε Επίσκοπος ήταν ο Μέγας Βασίλειος.

Μαθαίνοντας ο Άγιος Επίσκοπος την επερχόμενη έλευση του βασιλέως και παρ’ ότι γνώριζε την πλάνη του, θέλοντας να τον τιμήσει, πιστός στην ευαγγελική ρήση «απόδοτε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ», εβγήκε προς προϋπάντησίν του μαζί με όλο τον λαό στην είσοδο της πόλης.

Τότε λοιπόν κατά την απαίτηση του βασιλέως όπως του δώσει κάτι για τροφή και μην έχοντας τίποτε άλλο, ο Άγιος του προσέφερε τρεις άρτους από κριθάρι από τούς οποίους άλλωστε έτρωγε και ο ίδιος.

Ο αλλαζόνας όμως και υπερόπτης βασιλιάς ενοχλημένος από την προσφορά αυτή, διατάζει τούς ανθρώπους του να ανταμείψουν αυτή τη δωρεά δίνοντας χόρτο από το λειβάδι στον Μ. Βασίλειο.

Βλέποντας ο Άγιος αυτήν την καταφρόνηση λέει στον αυτοκράτορα: «Ημείς μεν, ω βασιλεύ, από εκείνο το οποίον τρώγομεν, καθώς εζήτησας, προσεφέραμεν· η δε βασιλεία σου, ως αρμόζει, μας αντήμειψε την δωρεάν από εκείνο που τρώγεις».

Μόλις άκουσε αυτά ο βασιλιάς τόσο πολύ θύμωσε που απείλησε πως κατά την επιστροφή του θα κατακαύσει την πόλη και θα αιχμαλωτίσει όλους τούς κατοίκους της, διότι ατιμάζουν τούς θεούς (τα είδωλα) που ο ίδιος ασπάζεται και προσκυνά· απείλησε επίσης και τον Άγιο με θανάτωση.

Έτσι έφυγε ο αυτοκράτορας πηγαίνοντας προς τα μέρη της Περσίας. Ο Άγιος όμως δεν θορυβήθηκε, αλλά είχε την πίστη και την ελπίδα του στον Θεό. Σκέφθηκε λοιπόν ότι ίσως θα μπορούσε να καταπραΰνει τον θυμό και την οργή του βασιλέως προσφέροντάς του πολλά δώρα και χρυσαφικά κατά την επιστροφή του.

Συμβούλεψε λοιπόν το ποίμνιό του, να φέρουν ό,τι χρυσαφικό διέθετε ο καθένας, άλλος νομίσματα, άλλος πολύτιμους λίθους, άλλος κοσμήματα και άλλος ότι είχε και να του τα δώσουν να τα φυλάξει στο Σκευοφυλάκιο.

Έτσι κι έγινε λοιπόν, μαζεύουν οι άνθρωποι όλο τους το χρυσάφι και το δίνουν στον καλό τους τον Επίσκοπο να το φυλάξει στο Σκευοφυλάκιο μέχρι την επιστροφή του βασιλέως. Με θαυματουργική επέμβαση της Παναγίας όμως και με συμμετοχή του Αγίου Μερκουρίου, θανατώνεται ο ασεβής και μιαρός βασιλεύς και απαλλάσονται οι κάτοικοι της Καισαρείας και ο Επίσκοπός τους, από τις απειλές του.

Έμενε όμως το θέμα του συγκεντρωμένου χρυσού. Διατάσσει λοιπόν ο Άγιος να ζυμώσουν άρτους και να τους τοποθετήσουν μπροστά του. Έτσι και γίνεται και πιάνει και βάζει μέσα στον κάθε άρτο από κάποια ποσότητα χρυσού, λίθων και ό,τι άλλο πολύτιμο υπήρχε και τα μοιράζει στο ποίμνιο.

Όχι μονάχα δεν ζημιώθηκε κανείς την περιουσία του, αλλά ο καθένας έλαβε στον άρτο που του δόθηκε αυτό ακριβώς το οποίο ο ίδιος είχε προσφέρει· το χρυσάφι της δικής του προσφοράς!

Εις ανάμνησιν λοιπόν της μνήμης και αυτού του θαύματος του Αγίου φτιάχνουμε κι εμείς σήμερα την βασιλόπιττα βάζοντας μέσα συμβολικά και το φλουρί.

Φυσικά στούς περισσοτέρους ανθρώπους η παραπάνω περιγραφή είναι παντελώς άγνωστη, διότι ποτέ κανείς τους δεν αντιλήφθηκε το βαθύτερο και ουσιαστικότερο νόημα που περιέχεται και υπάρχει σε αυτή.